Mapa pożarów online to narzędzie, po które sięgamy coraz częściej: latem, gdy media donoszą o płonących lasach w Grecji czy Hiszpanii, wiosną w sezonie wypalania traw, a także planując urlop w rejonach zagrożonych ogniem. Dane satelitarne, które jeszcze dekadę temu były dostępne tylko dla służb, dziś każdy może przeglądać w przeglądarce - trzeba jednak wiedzieć, gdzie szukać i jak interpretować to, co widać na ekranie. W tym artykule zbieramy najważniejsze mapy pożarów dostępne online dla Polski, Europy i świata oraz wyjaśniamy, co naprawdę pokazują czerwone punkty na mapie.

Satelitarne mapy pożarów świata - jak to działa?

Najbardziej znanym globalnym źródłem jest system FIRMS prowadzony przez NASA (Fire Information for Resource Management System). Wykorzystuje on instrumenty MODIS i VIIRS na pokładach satelitów okrążających Ziemię, które wykrywają tzw. anomalie termiczne - punkty na powierzchni planety wyraźnie gorętsze od otoczenia. Każdy wykryty "hotspot" trafia na interaktywną mapę jako punkt, zwykle w ciągu kilku godzin od przelotu satelity, a dla części danych niemal w czasie rzeczywistym. Na podobnych danych opierają się popularne serwisy pochodne, m.in. mapa Global Forest Watch Fires śledząca pożary lasów i użytków oraz mapy incydentów budowane na platformie ArcGIS firmy Esri, agregujące zgłoszenia agencji ratunkowych.

Warto rozumieć, co właściwie widzimy: pojedynczy punkt oznacza wykrycie podwyższonej temperatury w pikselu o boku od kilkuset metrów do kilometra - nie precyzyjny obrys ognia. Kolory zwykle kodują pewność detekcji lub liczbę wykryć, a nie "wielkość pożaru".

Mapy pożarów w Europie - EFFIS

Dla naszego kontynentu podstawowym źródłem jest EFFIS (European Forest Fire Information System), element unijnego programu Copernicus. System łączy detekcje satelitarne z meldunkami krajowych służb i oprócz aktywnych pożarów pokazuje obrysy spalonych obszarów, statystyki sezonu oraz prognozy zagrożenia pożarowego na kolejne dni. To najlepsze narzędzie do śledzenia sytuacji w wakacyjnych kierunkach Polaków: Grecji, Hiszpanii, Chorwacji, we Włoszech czy w Portugalii - a sezony ostatnich lat pokazują, że jest co śledzić, bo powierzchnie spalone w UE liczy się w setkach tysięcy hektarów rocznie.

Mapy pożarów i zagrożenia pożarowego w Polsce

W Polsce warto znać trzy uzupełniające się źródła. Pierwsze to mapa zagrożenia pożarowego lasów, prowadzona przez Instytut Badawczy Leśnictwa we współpracy z Lasami Państwowymi (serwis bazapozarow.ibles.pl): dwa razy dziennie, na podstawie pomiarów wilgotności ściółki i warunków meteo, publikowany jest stopień zagrożenia dla stref prognostycznych całego kraju - od 0 (brak zagrożenia) do 3 (duże zagrożenie). To od tych stopni zależą m.in. okresowe zakazy wstępu do lasów. Drugie źródło to serwis pogodowy IMGW-PIB z mapami ostrzeżeń, w tym dotyczących warunków sprzyjających pożarom (susza, upał, silny wiatr). Trzecie to kanały alarmowe: Regionalny System Ostrzegania i alerty RCB, które informują o konkretnych, groźnych zdarzeniach w okolicy, oraz serwisy branżowe relacjonujące interwencje straży pożarnej. Samych zdarzeń bieżących PSP nie publikuje w formie ogólnodostępnej mapy na żywo - zbiorcze dane o interwencjach trafiają do statystyk, które analizowaliśmy w artykule o pożarach w Polsce.

Jak czytać mapy pożarów, żeby nie dać się zmylić?

Kilka zasad oszczędzi błędnych wniosków. Hotspot to nie zawsze pożar: satelity wykrywają każdą anomalię termiczną, więc na mapach regularnie "płoną" huty, pochodnie rafinerii, kominy elektrowni, a nawet silnie nagrzane dachy hal - stały punkt w tym samym miejscu przemysłowym to niemal na pewno instalacja, nie ogień. Brak punktu nie oznacza braku pożaru: satelita mógł przelecieć przed zapłonem, zachmurzenie i dym potrafią zasłonić detekcję, a małe pożary (w tym większość pożarów budynków) są poniżej progu wykrywalności. Opóźnienie bywa znaczące: od kilkudziesięciu minut do kilku godzin, więc mapa satelitarna nigdy nie zastąpi lokalnych komunikatów służb. I wreszcie skala: piksel detekcji obejmuje setki metrów, więc punkt "na" konkretnej miejscowości może dotyczyć pola za nią.

Mapa pożarów dla własnego zakładu? To już istnieje

Ciekawostka na koniec: idea "mapy pożarów na żywo" od lat funkcjonuje także w skali pojedynczego zakładu przemysłowego - tyle że zamiast satelitów pracują w niej detektory. W nowoczesnych systemach ochrony, takich jak platforma Firefly z interfejsem IntuVision™, operator widzi na schemacie instalacji wszystkie chronione strefy w czasie rzeczywistym: każdą wykrytą iskrę w kanale, trend stężenia gazów pożarowych w silosie, status stref gaszenia. Różnica względem map satelitarnych jest zasadnicza - tu detekcja działa w milisekundach i uruchamia automatyczne gaszenie, zanim zdarzenie w ogóle stanie się pożarem. O tym, jak zbudować taką "mapę" dla własnego zakładu, piszemy w przewodniku po ochronie przeciwpożarowej w przemyśle; w razie pytań skontaktuj się z naszymi inżynierami.

FAQ - najczęściej zadawane pytania o mapy pożarów online

Gdzie znajdę mapę pożarów online na żywo?

Dla świata: system NASA FIRMS oraz serwisy pochodne (Global Forest Watch Fires, mapy incydentów na platformie ArcGIS). Dla Europy: unijny system EFFIS w ramach programu Copernicus. Dla Polski: mapa zagrożenia pożarowego lasów IBL i Lasów Państwowych (bazapozarow.ibles.pl), mapy ostrzeżeń IMGW oraz alerty RCB i Regionalnego Systemu Ostrzegania dla konkretnych zdarzeń.

Jak działa satelitarna mapa pożarów NASA FIRMS?

Instrumenty MODIS i VIIRS na satelitach wykrywają anomalie termiczne - punkty wyraźnie gorętsze od otoczenia - podczas każdego przelotu nad danym obszarem. Wykrycia trafiają na mapę zwykle w ciągu kilku godzin, część danych dostępna jest niemal w czasie rzeczywistym. Punkt oznacza detekcję w pikselu o boku kilkuset metrów, a nie dokładny obrys ognia.

Czy każdy czerwony punkt na mapie pożarów to prawdziwy pożar?

Nie. Satelity rejestrują wszystkie źródła ciepła, więc na mapach pojawiają się także huty, pochodnie rafinerii, kominy i rozgrzane instalacje przemysłowe - stały punkt w tym samym miejscu to zwykle zakład, nie ogień. Z drugiej strony brak punktu nie gwarantuje braku pożaru: małe zdarzenia, świeże zapłony i ogień pod chmurami mogą być niewidoczne dla satelity.

Jak sprawdzić zagrożenie pożarowe lasów w Polsce?

Na mapie zagrożenia pożarowego lasów prowadzonej przez Instytut Badawczy Leśnictwa i Lasy Państwowe, aktualizowanej dwa razy dziennie na podstawie wilgotności ściółki i pogody. Stosowana jest skala od 0 (brak zagrożenia) do 3 (duże zagrożenie); przy utrzymującym się najwyższym stopniu i suchej ściółce nadleśnictwa wprowadzają okresowe zakazy wstępu do lasu.

Czy Państwowa Straż Pożarna udostępnia mapę interwencji na żywo?

Nie w formie publicznej mapy bieżących zdarzeń. O konkretnych groźnych sytuacjach informują alerty RCB i Regionalny System Ostrzegania, a media branżowe relacjonują większe interwencje. Zbiorcze dane o wszystkich zdarzeniach PSP publikuje w statystykach rocznych i zestawieniach udostępnianych m.in. w serwisie danych publicznych.

Z jakim opóźnieniem działają mapy pożarów?

Mapy satelitarne pokazują detekcje z opóźnieniem od kilkudziesięciu minut do kilku godzin, zależnie od orbity satelity i przetwarzania danych. Mapy zagrożenia (IBL, IMGW) aktualizowane są według stałego harmonogramu, zwykle dwa razy dziennie. Do decyzji o bezpieczeństwie w konkretnym miejscu zawsze pierwszeństwo mają komunikaty lokalnych służb, nie mapa w przeglądarce.